Het (nieuw) seksueel strafrechtby Fidas Law
23 mei 2025Het (nieuw) seksueel strafrecht en een aantal uitspraken van de Correctionele Rechtbanken blijven de gemoederen bedaren. Hoe komt dit en wat zegt de wet hier precies over?
Is seks onder invloed van alcohol automatisch verkrachting?
Het veelbesproken vonnis van de Correctionele rechtbank handelde over volgende feiten: in de nacht van 8 op 9 november 2023 vonden seksuele betrekkingen plaats tussen 2 Leuvense studenten die beiden voorafgaandelijk iets te diep in het glas hadden gekeken.
“Verkrachting”, oordeelde de Correctionele Rechtbank te Leuven.
Moeten studenten zich nu zorgen maken?
Volgens de Correctionele Rechtbank in Gent alvast niet. In een vergelijkbaar dossier werd voor deze Correctionele Rechtbank een man vrijgesproken die werd verdacht een vrouw in de nacht van 22 maart 2021 te hebben verkracht nadat ze eveneens beiden al wat glaasjes op hadden.
Wat zegt de wet nu precies?
Met de wet van 21 maart 2022 tot wijzigingen aan het Strafwetboek werd artikel 417/5 in het Strafwetboek ingevoerd. Artikel 417/5 luidt als volgt:
“Toestemming veronderstelt dat deze uit vrije wil is gegeven. Dit wordt beoordeeld in het licht van de omstandigheden van de zaak. (…) Toestemming is er niet wanneer de seksuele handeling is gepleegd door gebruik te maken van de kwetsbare toestand van het slachtoffer ten gevolge van onder meer angst, invloed van alcohol, (…), waardoor de vrije wil is aangetast.”
(art. 417/5 Strafwetboek)
Het wetsontwerp verduidelijkt: “De betwiste omstandigheid (bv. Invloed van alcohol,…) van die aard moet zijn geweest dat de vrije wil is aangetast. Het louter onder invloed zijn van een bepaalde substantie volstaat dus niet om van een niet-consensuele seksuele handeling te kunnen spreken.”
De wet is duidelijk, seks onder invloed van alcohol is dus niet automatisch verkrachting. Het onder invloed zijn van alcohol moet van een zodanige aard zijn dat de vrije wil van het slachtoffer was aangetast zodat het slachtoffer geen rechtmatige toestemming kon geven.
De wet is duidelijk, de rechtspraak ogenschijnlijk tegenstrijdig, hoe komt dat?
Bewijs
Een eerste belangrijk element in de beoordeling betreft steeds het bewijs. Neem nu de vermeende verkrachting te Gent in de nacht van 22 maart 2021.
De dame die beweerde verkracht te zijn geweest kon zich niets meer herinneren van wat zich in de nacht van 22 maart had afgespeeld. De man stelde in zijn verhoor dat zij beide gedronken hadden, maar dat de dame wel nog voldoende vrij haar toestemming kon geven met de seksuele handeling.
De Correctionele Rechtbank was dan ook van oordeel dat de verklaringen van de man plausibel waren en stelde dat gelet de dame zich niets meer kon herinneren, het strafdossier geen enkel element bevatte die de plausibele verklaring van de man kon weerleggen. Minstens was er sprake van twijfel die altijd in het voordeel van de beklaagde dient te spelen, zodat de man werd vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs van zijn schuld.
In een tweede verkrachtingszaak te Gent ging de Correctionele Rechtbank zelfs nog een stap verder. In deze zaak verklaarde het slachtoffer wel nog delen te herinneren van de feiten, waarbij zij stelde in een halve slaaptoestand te zijn geweest omwille van de alcohol en niet de kracht te hebben gehad om de seksuele handelingen te weigeren. De man stelde daarentegen dat er wel degelijk sprake was van toestemming met de seksuele handelingen. Onder meer gelet de tegenstrijdigheid van de verklaringen oordeelde de Correctionele Rechtbank te Gent dat onvoldoende was bewezen dat de man zich schuldig zou hebben gemaakt aan verkrachting.
Hier lijnrecht tegenover staat de verkrachting door de hieraan schuldig bevonden gynaecoloog te Leuven. Ook hier kon het slachtoffer zich niets van de feiten herinneren. Belangrijk verschil met de zaken in Gent is echter dat de gynaecoloog in zijn verhoor zelf zou hebben toegegeven dat het slachtoffer zo sterk onder invloed was dat zij niet meer in staat was om vrije toestemming te kunnen geven met de seksuele handelingen.
Rekening houdend met de verklaringen van de gynaecoloog oordeelde de Correctionele Rechtbank te Leuven dat de feiten bewezen waren.
Aantasting van de vrije wil in het licht van de concrete omstandigheden van de zaak
Los van de moeilijkheden met betrekking tot het bewijs van de verkrachting rest nog de vraag vanaf wanneer er nu eigenlijk sprake kan zijn van verkrachting.
Zoals hierboven reeds uiteengezet stelt de wet dat de mate van alcoholintoxicatie zodanig hoog dient te zijn dat de vrije wil om al dan niet met de seksuele handelingen in te stemmen is aangetast. Vanaf wanneer is die vrije wil nu eigenlijk aangetast?
De Correctionele Rechtbank te Gent geeft alvast een aanknopingspunt door in haar vonnissen systematisch te verwijzen naar het oude seksuele strafrecht, stellende dat de toestand van het slachtoffer laveloos (door buitensporig alcoholgebruik tot niets meer in staat) moet zijn. Bovendien stelt de Correctionele Rechtbank te Gent dat iemand die alcohol nuttigt in principe verantwoordelijk blijft voor de gevolgen van zijn of haar gedrag. Ook wanneer een persoon op overvloedige wijze alcohol nuttigt, en zijn of haar remmingen als gevolg daarvan in sterke mate wegvallen, betekent dit niet automatisch dat deze persoon op dat moment niet langer in staat zou zijn om op seksueel gebied zijn of haar vrije wil uit te drukken om zijn of haar seksueel zelfbeschikkingsrecht uit te oefenen.
De Correctionele Rechtbank te Brussel was daarentegen een stuk strenger en veroordeelde een man tot een werkstraf van 250 uur omdat uit toxicologische onderzoek was gebleken dat het slachtoffer minstens 0,85 promille alcohol in haar bloed had.
Hoewel het effect van alcohol sterk verschilt van persoon tot persoon rijst hier toch de vraag of een toestand van 0,85 promille wel als laveloos kan worden beschouwd. In één van de vonnissen van de Correctionele Rechtbank te Gent meende het slachtoffer zich daarentegen helemaal niets meer te herinneren, hetgeen wetenschappelijk gezien wordt geassocieerd met een intoxicatie van minstens 1,5 à 2 promille (gemiddeld bekeken, dit varieert overigens van persoon tot persoon…).
De verschillende Correctionele Rechtbanken lijken dus niet helemaal op dezelfde lijn te zitten, al kent elke zaak natuurlijk zijn eigen omstandigheden en bijzonderheden.
Wat wel zeker is, is dat seks onder invloed van alcohol niet automatisch verkrachting uitmaakt, al is voorzichtigheid wel aangewezen.
Twijfelt u over uw rechten of werd u beschuldigd of bent u het slachtoffer van een seksueel misdrijf? Aarzel niet om het strafrecht-team van FIDAS LAW te contacteren voor advies en bijstand.
Bronnen:
https://www.rechtbanken-tribunaux.be/nl/nieuws-lokaal/beklaagde-vrijgesproken-voor-verkrachting-wegens-geen-zekerheid-over-schuld https://www.rechtbanken-tribunaux.be/nl/nieuws-lokaal/jonge-beklaagde-vrijgesproken-voor-verkrachting-wegens-geen-zekerheid-over-schuld